کیفیت قطعات خودرو از خط تولید آغاز می شود؛ چرا بازرسی نهایی کافی نیست؟

محمدحسن جبلی جوان در گفت و گو با خبرنگار تحریریه صنعت و معدن خبرگزاری صدا و سیما، با اشاره به اهمیت یکنواختی در تولید قطعات خودرو افزود: کیفیت مناسب یک قطعه، نتیجه یک فرآیند تولید درست است.

به گفته وی، مهم ترین مسئله در تولید، این است که قطعات مختلفی که از یک خط تولید خارج می شوند، تا حد امکان شبیه به یکدیگر باشند و اختلاف ابعادی آنها به حداقل برسد.

وی دراین باره گفت: برای سنجش کیفیت فرآیند تولید، دو شاخص اهمیت زیادی دارند؛ شاخص Cpk که توانایی فرآیند تولید را نشان می دهد و شاخص Cmk که میزان دقت و قابلیت ماشین آلات را مشخص می کند؛ هرچه مقدار این دو شاخص بالاتر باشد، احتمال تولید قطعات معیوب کمتر خواهد بود. به طور معمول، عدد 1.33 و بالاتر به عنوان یکی از معیار های مهم در ارزیابی قابلیت فرآیند در نظر گرفته می شود.

جبلی جوان برای توضیح اهمیت این موضوع به میزان خطای مجاز در اندازه یک قطعه موجود در نقشه قطعات اشاره کرد و افزود: در طراحی هر قطعه، برای ابعاد مختلف یک حداقل و حداکثر مجاز تعیین می شود، به این محدوده، تلرانس می گویند. اما مسئله این است که تولیدکننده نباید اجازه دهد ابعاد قطعات در همه این محدوده تغییر کند. هرچه اختلاف ابعادی قطعات کمتر باشد، تولید یکنواخت تر و احتمال بروز خطا نیز پایین تر خواهد بود.

وی برای روشن شدن موضوع گفت: فرض کنید 50 قطعه تولید کنیم و ابعاد آنها به صورت متناوب یک بار در بالاترین حد تلرانس، بار دیگر در پایین ترین حد و بار سوم در نقطه میانی قرار بگیرد. اگر این الگو تکرار شود، با وجود اینکه ابعاد قطعات همچنان در محدوده مجاز نقشه هستند، فرآیند تولید یکنواخت نیست. در چنین شرایطی شاخص Cpk حدود 0.41 خواهد بود و احتمال تولید قطعات معیوب به شدت افزایش پیدا می کند؛ به طوری که نرخ قطعات معیوب می تواند از 200 هزار قطعه در هر میلیون قطعه بیشتر شود.

به گفته مدیرعامل مرکز تست تصادف خودرو، شرایط زمانی متفاوت است که قطعات با اختلاف بسیار کمتری نسبت به نقطه میانی تلرانس تولید شوند. برای مثال، اگر ابعاد قطعات تنها حدود 10 درصد بالاتر یا پایین تر از نقطه میانی تغییر کند، شاخص Cpk می تواند به بالای 2 برسد. در چنین شرایطی، فرآیند تولید از یکنواختی بیشتری برخوردار است و میزان ضایعات می تواند به صفر نزدیک شود.

جبلی جوان تأکید کرد: صرفاً اندازه گیری همه قطعات نمی تواند تضمین کننده کیفیت باشد.

وی افزود: مسئله اصلی این است که فرآیند تولید از ابتدا به شکلی طراحی شود که قطعات با کمترین اختلاف ممکن ساخته شوند؛ به ویژه در قطعات حساس خودرو که چندین اندازه و ویژگی مهم دارند، همه این موارد باید به درستی کنترل شوند.

جبلی جوان همچنین درباره علت پایین بودن کیفیت یا نوسان در تولید گفت: اگر شاخص Cpk پایین باشد، معمولاً باید دو موضوع بررسی شود؛ نخست اینکه آیا فرآیند تولید به درستی طراحی شده است یا نه و دوم اینکه آیا ماشین آلات توانایی لازم برای تولید دقیق قطعه را دارند یا خیر.

به گفته وی، اگر مشکل از طراحی فرآیند باشد، باید روش تولید اصلاح شود؛ اما اگر ماشین آلات دقت کافی نداشته باشند، لازم است با محاسبه شاخص Cmk، ایراد دستگاه شناسایی و برای رفع آن اقدام شود.

مدیرعامل مرکز تست تصادف خودرو در پایان تأکید کرد: کاهش قطعات معیوب و افزایش کیفیت در صنعت خودرو، تنها با بازرسی بیشتر به دست نمی آید. آنچه اهمیت دارد، کنترل دقیق فرآیند تولید و اطمینان از عملکرد درست ماشین آلات است؛ موضوعی که می تواند به تولید قطعات یکنواخت تر، کاهش ضایعات و افزایش کیفیت محصول نهایی منجر شود.